Het koor en de kooromgang
Er is een aantal bijzonder kunstschatten te vinden in het Koor en de Kooromgang:
Het koorhek
Het tien-geboden bord
De sluitstenen
Het Marnix-raam
Het koorhek
Het koorhek van de Pieterskerk is waarschijnlijk het oudste bewaard gebleven koorhek in Nederland. In de vijftiende eeuw waren de spijlen van het koorhek van hout en stonden ze dichter bij elkaar. Ook waren ze voorzien van gotisch maaswerk. Langs de bovenkant van de balken waren diverse pinakels geplaatst. In het huidige hek zijn de opgevulde gaten te zien waar vroeger de houten spijlen en decoraties moeten hebben gezeten. Het hek werd in de achttiende eeuw van koperen spijlen voorzien. De enige nog zichtbare decoratieve overblijfselen uit de vijftiende eeuw zijn de rozetten langs de kanten van de balken rond de panelen onder de spijlen. Uit oude beschrijvingen weten we dat ze rood en blauw geschilderd waren, terwijl de lage panelen oorspronkelijk blauw van kleur waren, met gouden sterren.
Thans niet meer zichtbaar (achter het fries) bevinden zich op het koorhek nog meer rozetversieringen en een middeleeuws opschrift: "Ghebenedijt Sij Die Soete Name Ons Heren Jhesu Christ Ende Di Naem Der Soete Maget Maria Inder Ewicheijt". Dit opschrift heeft boven het altaar van het Gilde van de Soete Naam van Jesus en het Gilde van Sint Lucas gehangen. Aan de kant van het koor moet ook een opschrift te zien zijn geweest: "Dum Cantor Populum mulcet Suis vocibus Deum Irritat Paravis Moribus D(ivius) Bernardus". Deze twee oorspronkelijke opschriften, die na de hervorming natuurlijk niet meer gepast waren, zijn bedekt door een prachtig gebeeldhouwd fries, dat tussen 1540 en 1550 moet zijn vervaardigd. De panelen ervan zijn zó gerangschikt, dat de hoofden naar het midden wijzen. Het hoofd in het midden, aan de kant van het koor, is dat van Jezus; het middelste hoofd aan de kant van het schip is vermoedelijk dat van Adam.
Het Tien-gebodenbord
Op het koorhek stond oorspronkelijk een geschilderde 'calvariegroep': een Christus aan het kruis met daaronder Maria en de apostel Johannes. Na de hervorming moest ook dit wijken. Er voor in de plaats kwam een bord met de tekst van de tien geboden, met aan de andere kant de passage uit de Korinthe-brief die handelt over de instelling van het Avondmaal. Voor het bord gebruikte men grijsgroene verf en bladgoud. In de negentiende eeuw werd het inmiddels verweerde bord overgeschilderd in zwart en wit. In onze eeuw heeft het koorhek het zelfs lange tijd zonder Tien-gebodenbord moeten doen.
Het Tien-gebodenbord is in 1985 gerestaureerd en teruggeplaatst op het koorhek. De wijdingskruisen aan de achterzijde - zichtbaar gemaakt met bladgoud - wijzen erop dat de lijst dateert van vóór de hervorming.
De sluitstenen
In de kruisgewelven van de kooromgang en van de houten tonggewelven van het koor en het schip vinden we prachtige sluitstenen. Dit zijn de 'knopen' die zich op het kruispunt van de bogen bevinden. De sluitstenen in de kooromgang dateren uit ca. 1412 en zijn gemaakt van steen. Er zijn stenen te zien met o.a.: Rund (symbool voor evangelist Lucas), Engel (symbool voor evangelist Lucas) en Christus. De houten sluitstenen (ook wel gewelfschotels genoemd) van het koor en het schip dateren uit respectievelijk ca. 1420 en 1450/1520. Hierop zijn onder meer voorstellingen te zien van een Geblindoekte Manskop, Zon, Wapen van Leiden en St. Petrus.
Het Marnix-raam
In de kooromgang bevindt zich het enige gebrandschilderde raam van de Pieterskerk. Het werd in 1940 aangebracht ter gelegenheid van de 400ste geboortedag van Filips van Marnix van St. Aldegonde (beroemd staatsman en vermoedelijke schrijver van het Wilhelmus) en aangeboden ter gelegenheid van het 365-jarig bestaan van de Leidse universiteit. Marnix van St. Aldegonde overleed in Leiden in 1598 en is begraven in de Pieterskerk in Souburg (Zeeland). Het raam is ontworpen door George Rüter en vervaardigd door atelier W. Bogtman te Haarlem. Alle gebrandschilderde ramen van voor de reformatie zijn verloren gegaan. De meeste sneuvelden bij de ramp met het kruitschip in 1807.
Lees meer over zuilversieringen in de Koorkerk onder kunstschatten.
